सिल्व्हर पापलेट संकटात

गोव्याच्या आणि पश्चिम किनारपट्टीच्या खाद्यसंस्कृतीत मानाचं स्थान असलेला सिल्व्हर पापलेट मासा आता सागरी परिसंस्थेतून हळूहळू नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. एकेकाळी हजारो टनांनी मिळणाऱ्या या माशाचा मासेमारी उत्पादनातील आकडा आता केवळ काही टनांमध्ये सीमित झाला आहे. १९७५ मध्ये जवळपास १,२०० टनांची मासेमारी झालेली होती, परंतु २०२२ मध्ये ही संख्या केवळ ४० टनांवर आली आहे. हे आकडे केवळ सांख्यिकी नसून सागरी जैवविविधतेच्या विनाशाची जाणीव करून देणारे आहेत. काय आहेत घट मागची कारणे? 1. अति यांत्रिकीकरण: पारंपरिक मासेमारी पद्धतींऐवजी यांत्रिक बोटींनी खोल समुद्रात मोठ्या प्रमाणावर मासे पकडले जातात. ट्रॉलर्स, मोठ्या जाळ्यांचा वापर यामुळे अंडी घालणारे आणि लहान मासेही जाळ्यात अडकतात. त्यामुळे पुढील पिढी तयार होण्याआधीच मासे नष्ट होतात. 2. बेकायदेशीर मासेमारी: राज्य सरकारने मान्सून काळात मासेमारीस बंदी घातलेली असते, जेव्हा मासे प्रजनन करतात. मात्र काही मासेमार बोटी या काळातही गुपचूप मासेमारी करत असल्याने सिल्व्हर पापलेटसारख्या प्रजातींच्या प्रजनन चक्रावर प्रतिकूल परिणाम होतो. 3. प्रदूषण: नद्यांमधून आणि किनाऱ्यावरील कारखान्यांमधून सागरात मिसळणारे रसायनयुक्त सांडपाणी, प्लास्टिक, आणि इतर घातक घटक सागरी परिसंस्थेचं आरोग्य बिघडवत आहेत. या माशांच्या अन्नसाखळीवरही याचा प्रतिकूल परिणाम होतो. 4. हवामान बदल: समुद्राचे तापमान वाढणे, समुद्री पाण्याचा pH बदलणे आणि समुद्रातील प्रवाहांमध्ये होणारे बदल यामुळे मास्यांच्या स्थलांतर, प्रजनन आणि खाद्य साखळीवर परिणाम होतो. सिल्व्हर पापलेटसारख्या प्रजाती यामुळे हळूहळू लुप्त होत आहेत. — शास्त्रज्ञांची आणि मच्छीमारांची चिंता समुद्रशास्त्रज्ञ आणि मत्स्य विभाग यांच्याकडून वारंवार चेतावणी देण्यात येत आहे की, जर यावर तातडीने उपाययोजना केली नाही, तर काही वर्षांत ही प्रजाती पूर्णतः नामशेष होण्याचा धोका आहे. मच्छीमार समुदायालाही याचा फटका बसत असून, त्यांचे उत्पन्न कमी होत आहे. काही ठिकाणी सिल्व्हर पापलेटच्या दरात मोठी वाढ झाली आहे, परंतु पुरवठा नसल्याने विक्रीत घट झाली आहे. — काय करता येईल? * मान्सून काळातील मासेमारी बंदीची कठोर अंमलबजावणी * यांत्रिक मासेमारीवर निर्बंध * पर्यावरण पूरक मासेमारी पद्धतींचा अवलंब * सागरी प्रदूषणावर नियंत्रण * मासे वाचविण्यासाठी प्रजनन हंगामात ‘नो-फिशिंग झोन’ निर्माण करणे * जनजागृती व शाश्वत मासेमारीचे प्रशिक्षण